حضرت زینب (س) بعد از واقعه جانسوز عاشورا و حادثه كربلا حدود یك سال و شش ماه زندگى كرد. حضرت در كاروان اسیران، همراه دیگر باقى بازماندگان قافله كربلا به كوفه و سپس به شام برده شد. اگر چه در واقع رهبرى بازماندگان بر عهده امام سجاد (ع) بود، اما به ظاهر زینب كبرى (س) رهبرى را برعهده داشت.

سخنرانى قهرمانانه زینب (س) در كوفه، موجب تحول در افكار عمومى شد. وى در برابر نعره مستانه عبیدالله بن زیاد، آن گاه كه به پیروزیش مى‏نازید و مى‏گفت: "كار خدا را با خاندانت چگونه دیدى؟!" با شهامت و شجاعت و صف ناپذیرى گفت: "ما رأیت الا جمیلا؛(1) جز زیبایى چیزى ندیده‏ام". شهادت براى آنان مقدر شده بود. آنان به سوى كشتن گاه خویش رفتند به زودى خداوند آنان و تو را مى‏آورد تا در پیشگاه خداوند داورى خواهید.(2)

آن گاه كه ابن زیاد دستور قتل امام سجاد (ع) را صادر كرد، زینب (س) با زیركى تمام، زمام عواطف را به دست گرفت و برادر زاده‏اش را در آغوش گرفت و گفت: اگر خواستى او را بكشى مرا هم بكش. به دنبال حركت زینب (س)، ابن زیاد از كشتن امام سجاد (ع) منصرف شد.(3)

كاروان آزادگان به دمشق رفت. در شام نیز زینب (س) توانست افكار عمومى را متحول نماید. در جلسه‏اى كه یزید به عنوان پیروزى ترتیب داده بود و در حضور بازماندگان واقعه كربلا، سربریده حسین (ع) را در تشت نهاد و با چوب‌د‌ستى به صورتش مى‏زد، زینب كبرى (س) با سخنرانى خویش غرور یزید را در هم كوفت و او را از كرده خویش پشیمان كرد. سرانجام یزید مجبور شد كاروان را با احترام به مدینه برگرداند.

در مدینه نیز زینب (س)، پیام آور شهیدان، ساكت ننشست. او با فریادش مردم مدینه را بر ضد حكومت یزید شوراند. حاكم مدینه در پى تبعید حضرت زینب (س) برآمد. به نوشته برخى حضرت به شام سفر نمود و در همان جا درگذشت. برخى دیگر گفته‏اند: حضرت به مصر هجرت نمود و در تاریخ پانزدهم رجب سال 62 هجرى درگذشت.(4)

برخی بر این دیدگاه می‌باشند، كه بعد از ورود كاروان اهل بیت(ع) از شام به مدینه، دلیل روشنی نداریم كه حضرت زینب از مدینه بیرون رفته باشد، بنابر این آن حضرت، در همان مدینه درگذشت و در قبرستان بقیع دفن شد، اما مكان دفن او در بقیع مشخص نیست همان طور كه شخصیت‌های بزرگ دیگری از اهل بیت(ع) در بقیع مدفون هستند و مكان قبر آنان مشخص نمی‌باشد.(5)

پی‌نوشت‌­ها:

1ـ لهوف، ص 218؛ مقرم،‌ مقتل الحسین، ص 324.

2ـ ارشاد، ج 2، ص 114.

3ـ ارشاد، همان، ص 116 ـ 117؛ بحار الانوار، ج 45، ص 117.

4ـ زینب پیام‌آور عاشورا، سید عطاءالله مهاجرانى، ص 287، 347 ـ 348 ـ 352.

5ـ اعیان الشیعه، ج 7، ص 140.